Cái kết đắng cho Trung Quốc khi thiên vị xe điện, nỗi ấm ức của người lái xe xăng giờ "tăng gấp triệu lần"

Cái kết đắng cho Trung Quốc khi thiên vị xe điện, nỗi ấm ức của người lái xe xăng giờ "tăng gấp triệu lần" "Dưới góc nhìn của một người từng chạy xe xăng, hệ thống hiện tại rõ ràng là bất công", một ý kiến lo ngại khi Trung Quốc đã cho ra đời hàng triệu chiếc xe điện. - 28-06-2026Kinh tế Iran ra sao sau 3 tháng chiến tranh với Mỹ và Israel?

- 28-06-2026Mỹ tuyên bố 'đóng cửa' với người xin tị nạn mới - 28-06-2026Lãnh đạo Hezbollah tuyên bố bác bỏ thỏa thuận hòa bình với Israel Xe càng nặng, đường càng hỏng nhanh Sự chuyển dịch thần tốc sang xe điện của Trung Quốc từ lâu đã được ca tụng như một câu chuyện kinh tế thành công vang dội. Thế nhưng, chính thành tựu này lại đang gieo rắc nỗi đau đầu cho các chính quyền địa phương, những đơn vị đang quản lý và vận hành một trong những mạng lưới đường bộ quy mô lớn nhất thế giới.

Theo số liệu từ Hiệp hội Xe hành khách Trung Quốc, các dòng xe năng lượng mới đã chiếm tới hơn 60% tổng doanh số ô tô mới được bán ra thị trường vào tháng trước. Dẫu vậy, sự xoay trục mang tính lịch sử này lại đang đào sâu một "hố đen tài khóa". Nguyên nhân là bởi các dòng xe điện có trọng lượng lớn hơn rất nhiều, khiến chi phí sửa chữa đường sá tăng vọt theo cấp số nhân, trong khi bản thân chúng lại làm xói mòn nguồn thu thuế xăng dầu — vốn là nguồn tài chính cốt lõi dùng cho việc duy tu bấy lâu nay.

Mặc dù Trung Quốc có vận hành hệ thống đường cao tốc thu phí, song phần lớn các tuyến đường giao thông thông thường tại quốc gia này lại không tạo ra nguồn thu trực tiếp. Suốt nhiều thập kỷ qua, chính phủ chủ yếu dựa vào thuế tiêu thụ xăng dầu để lấy kinh phí bảo trì. Nghiên cứu từ Viện Nghiên cứu và Quy hoạch Giao thông Vận tải Trung Quốc chỉ ra rằng, vào năm 2021, thuế xăng dầu đã bao phủ hơn 80% chi phí bảo dưỡng hàng năm cho hệ thống đường bộ thông thường.

Khoản ngân sách này do chính phủ trung ương thu gom, sau đó mới giải ngân về cho các địa phương để triển khai thi công. Dù vậy, khối lượng công việc sửa chữa đang tăng lên với tốc độ chóng mặt do mạng lưới giao thông của Trung Quốc bắt đầu xuống cấp theo thời gian, cộng thêm áp lực đè nặng lên mặt đường từ hàng triệu chiếc xe điện. Tính đến cuối năm 2020, Trung Quốc sở hữu mạng lưới đường bộ dài gần 5,2 triệu km, trong đó có xấp xỉ 5 triệu km cần được bảo trì thường xuyên — tăng 60,9% so với thời điểm năm 2008, theo báo cáo từ nghiên cứu trên.

Xu hướng tiêu dùng xe điện càng khiến bài toán này thêm phần trầm trọng. Giới chuyên gia phân tích rằng, do phải gánh thêm những bộ pin cồng kềnh, xe điện có trọng lượng nặng hơn đáng kể so với xe động cơ đốt trong truyền thống, từ đó làm tốc độ mài mòn mặt đường diễn ra nhanh hơn rất nhiều. Tại một sự kiện diễn ra vào tháng 4, ông William Li Bin, CEO của thương hiệu ô tô Trung Quốc Nio, cho biết: Cứ mỗi khi trọng lượng của một phương tiện tăng thêm 20%, thì mức độ thiệt hại mà nó gây ra cho bề mặt đường theo thời gian sẽ tăng lên hơn gấp đôi.

Thực tế là đội xe lưu thông tại Trung Quốc hiện nay đã nặng hơn hẳn so với một thập kỷ trước. Số liệu từ Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc cho thấy, trọng lượng trung bình của một chiếc xe cá nhân đã leo thang từ khoảng 1,3 tấn vào năm 2012 lên mức 1,7 tấn vào năm 2024. Sự thiếu hụt về nguồn vốn bảo trì đã thổi bùng lên những cuộc tranh luận gay gắt trong dư luận Trung Quốc.

Nhiều tài xế xe xăng bất bình hoài nghi khi các chủ xe điện hầu như không phải đóng góp bất kỳ khoản chi phí nào cho việc sửa chữa đường sá, dù họ mới là tác nhân chính khiến ngân sách thâm hụt. Xe điện sẽ phải gánh chi phí mới Trước tình hình đó, chính phủ Trung Quốc đang rục rịch chuẩn bị một giải pháp căn cơ: áp dụng một sắc thuế công nghệ mới, tính phí trực tiếp dựa trên quãng đường di chuyển và trọng lượng thực tế của từng phương tiện.

Tuy nhiên, bước đi này có nguy cơ vấp phải làn sóng phản đối mạnh mẽ từ cả người tiêu dùng lẫn các hãng xe, trong bối cảnh nền kinh tế đất nước đang trên đà giảm tốc. Anh Shi Xijue, một người dân sống tại tỉnh Sơn Đông (phía đông Trung Quốc), đã quyết định khai tử chiếc xe xăng của mình để chuyển sang dòng xe plug-in hybrid của BYD từ một năm trước.

"Dưới góc nhìn của một người từng chạy xe xăng, hệ thống hiện tại rõ ràng là bất công," anh nói. "Bản thân tôi thấy chi phí đi lại hàng ngày giờ rẻ hơn rất nhiều, chạy xe trên đường mà cảm giác cứ như được miễn phí hoàn toàn vậy." Dù vậy, anh Shi vẫn tỏ ra e dè trước các phương án đề xuất, đặc biệt là sắc thuế đánh vào trọng lượng xe. "Nếu họ thu thuế dựa trên cân nặng của xe, tôi e rằng trong một thị trường cạnh tranh khốc liệt như hiện nay, các hãng xe sẽ tìm cách cắt xén linh kiện hoặc thu nhỏ kích thước pin để tiết kiệm chi phí cho người mua.

Điều đó đồng nghĩa với việc đánh đổi sự an toàn của phương tiện và độ ổn định của phạm vi di chuyển. Nó có thể châm ngòi cho một chuỗi phản ứng dây chuyền thảm khốc," anh Shi bày tỏ lo ngại. Hiện vẫn chưa rõ sẽ mất bao lâu để Trung Quốc tháo gỡ được toàn bộ những nút thắt kể trên. Cui Dongshu, Tổng thư ký Hiệp hội Xe hành khách Trung Quốc kỳ vọng các chương trình thí điểm sẽ được kích hoạt vào cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027. Bộ khung hướng dẫn mang tầm quốc gia dự kiến sẽ được ban hành vào giữa năm 2027, trước khi tiến tới triển khai diện rộng trên toàn quốc vào cuối năm 2027 hoặc đầu năm 2028. Nếu kịch bản đó xảy ra, hàng triệu tài xế tại Trung Quốc sẽ sớm phải đối mặt với thực tế rằng: kỷ nguyên của những "chuyến đi miễn phí" sắp sửa đi đến hồi kết.

Nhịp Sống Thị Trường