Hòa Phát nhảy vào điện gió ngoài khơi: Thị trường chục tỉ USD rủi ro hay hấp dẫn?

Thị trường điện gió ngoài khơi tại Việt Nam được đánh giá là nhiều tiềm năng khi Quy hoạch điện 8 điều chỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 26-38GW điện gió trên bờ và khoảng 6GW điện gió ngoài khơi. Bởi vậy đây là mảnh đất màu mỡ cho nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước quan tâm. Thị trường điện gió ngoài khơi: người ra, kẻ vào Gần đây Tập đoàn Hòa Phát đã công bố quyết định của Hội đồng quản trị về việc tham gia thành lập Công ty cổ phần Điện gió ngoài khơi Sông Hậu - hoạt động trong lĩnh vực sản xuất điện từ các nguồn tái tạo như điện gió và điện mặt trời.

Khoản góp vốn được công bố là 600 tỉ đồng, nắm 30% vốn góp tại doanh nghiệp này. Theo thông tin trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, Công ty cổ phần Điện gió ngoài khơi Sông Hậu mới được thành lập ngày 20-6 tại Cần Thơ, vốn điều lệ 2.000 tỉ đồng. Hòa Phát là một trong hai cổ đông có cơ cấu vốn lớn nhất cùng Công ty cổ phần Đầu tư KVS, với 30% vốn mỗi đơn vị.

Cùng đó, hai cổ đông cá nhân là ông Trần Đình Long - Chủ tịch Hòa Phát và ông Trần Đăng Khoa, mỗi người góp 400 tỉ đồng. Đến nay chưa có thông tin chính thức từ Hòa Phát về lý do đầu tư vào điện gió ngoài khơi và năng lượng tái tạo. Song với vai trò là nhà sản xuất thép lớn nhất Đông Nam Á - sở hữu các khu gang thép quy mô lớn, tiêu tốn nhiều điện năng, thì việc đầu tư năng lượng tái tạo được xem là bước đi phù hợp để hoàn thiện và khép kín chu trình sản xuất, đặc biệt là các sản phẩm có yêu cầu về tiêu chuẩn xanh.

Trên thực tế, trước đó tập đoàn này đã khởi công dự án điện mặt trời mái nhà lớn nhất Việt Nam với quy mô 79,2MWp, tổng vốn gần 600 tỉ đồng. Ông Bùi Vĩnh Thắng - Giám đốc quốc gia tại Việt Nam của Hội đồng Năng lượng gió toàn cầu (GWEC) - cho hay suất đầu tư cho một dự án điện gió ngoài khơi Việt Nam sẽ dao động từ khoảng 4 - 4,5 triệu USD/MW.

Đáng chú ý, chuỗi cung ứng điện gió ngoài khơi đang khá căng thẳng khi giá tua bin và các chi phí cung ứng dịch vụ đều tăng lên. Thực tế, nhìn vào các dự án điện gió ngoài khơi hiện nay chủ yếu do các doanh nghiệp nhà nước thực hiện. Trong đó, Petrovietnam cùng EVN đang được giao gần 64.000ha biển để khảo sát phát triển dự án. Một số tập đoàn nước ngoài cũng theo đuổi dự án trong nhiều năm như CIP (Đan Mạch) hay PNE (Đức) nhưng chưa triển khai thực hiện.

Ngoài ra một số nhà đầu tư tư nhân như REE đã được giao khu vực để khảo sát hay Trung Nam đang đề xuất. Tuy vậy cũng có những đơn vị xin rút đề xuất đầu tư. Mới đây, Tổng công ty Xây dựng Lũng Lô từng đề xuất làm 14 dự án điện gió ngoài khơi có tổng quy mô 9.000MW với vốn đầu tư gần 1 triệu tỉ đồng đã đề nghị các cấp có thẩm quyền xin dừng thẩm định và chấm dứt đề nghị chấp thuận chủ trương đầu tư.

Thị trường mới, rủi ro cao Theo nhiều chuyên gia đánh giá, có nhiều thách thức đặt ra cho phát triển điện gió ngoài khơi ở Việt Nam. Từ khâu chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện thể chế, giá cho dự án với quy mô vốn đầu tư lớn và những rủi ro tiềm ẩn nếu như những dữ liệu khảo sát không đủ tin cậy hoặc chi phí quá cao hay các chính sách không theo kịp thực tiễn.

"Việt Nam là một thị trường mới, các nhà đầu tư sẽ đánh giá rủi ro cao hơn so với một thị trường đã trưởng thành" - ông Thắng nêu vấn đề. Thực tiễn, với mục tiêu đưa vào vận hành 6.000MW điện gió ngoài khơi vào năm 2030, thì tổng nhu cầu vốn có thể lên tới 24 - 27 tỉ USD trong vài năm tới là một con số không hề nhỏ. Ông Ben Backwell - Giám đốc điều hành Hội đồng Năng lượng gió toàn cầu (GWEC) - cho rằng điện gió ngoài khơi là lĩnh vực phức tạp, liên quan đến cấp phép, thủ tục pháp lý, đánh giá tác động môi trường và nhiều quy trình kỹ thuật khác.

Vì vậy cần đơn giản hóa và chuẩn hóa các quy trình để minh bạch, dễ dự đoán và có thể áp dụng nhất quán cho các dự án. "Cần xây dựng các điều kiện đầu tư đủ hấp dẫn cho điện gió ngoài khơi, bởi đây là lĩnh vực đòi hỏi nguồn vốn lên tới hàng chục tỉ USD. Các nhà đầu tư cần một môi trường đầu tư rõ ràng, ổn định và có tính cạnh tranh" - ông Ben Backwell nói.

Nhìn từ góc độ hợp đồng mua bán điện (PPA) là căn cứ quan trọng, ông Alessandro Antonioli -Tổng giám đốc Copenhagen Offshore Partners (COP) kiêm Trưởng đại diện cấp cao của Copenhagen Infrastructure Partners (CIP) tại Việt Nam - cho biết các dự án đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn từ trước khi có thể phát điện thương mại. Thực tế, có những dự án cần tới 4 - 5 tỉ USD vốn đầu tư.

Với quy mô như vậy, các chủ đầu tư phải dựa rất nhiều vào nguồn vốn quốc tế, từ ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng xuất khẩu và các nhà đầu tư tổ chức, nên các PPA có vai trò rất quan trọng để huy động vốn. Vì vậy, ông cho rằng dù đánh giá Việt Nam đã đạt được những bước tiến đáng kể trong việc xây dựng khung chính sách cho năng lượng tái tạo, song khi bước sang giai đoạn phát triển điện gió ngoài khơi quy mô lớn, khung hợp đồng cần được nâng cấp vượt ra khỏi mô hình vốn được thiết kế cho các dự án quy mô nhỏ trước đây.