Chứng khoán Việt Nam chưa được MSCI nâng hạng tháng 6: Tại sao, cần làm gì?

Chứng khoán Việt Nam chưa được MSCI nâng hạng tháng 6: Tại sao, cần làm gì? (Dân trí) - Việt Nam đang rất nỗ lực để cải thiện, kỳ vọng MSCI sớm ghi danh vào đợt rà soát tháng 6/2027. Chuyên gia cho rằng có 2 bài toán lớn cần giải quyết, đó là thanh khoản và room ngoại. Rạng sáng 24/6 theo giờ Việt Nam, MSCI công bố kết quả Rà soát phân loại thị trường Thường niên năm 2026 (Annual Market Classification Review 2026), trong đó Việt Nam chưa được đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng (Watch List) từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi trong kỳ đánh giá tháng 6. Kết quả này không gây nhiều bất ngờ sau Báo cáo Đánh giá khả năng tiếp cận thị trường oàn cầu năm 2026 (Global Market Accessibility Review 2026) được MSCI công bố trước đó vào ngày 19/6. Tại sao chưa được nâng hạng?

MSCI ghi nhận nhiều bước tiến đáng chú ý của Việt Nam trong quá trình cải cách thị trường chứng khoán. Dù ghi nhận những thay đổi tích cực, MSCI vẫn giữ nguyên toàn bộ 18 tiêu chí đánh giá khả năng tiếp cận thị trường của Việt Nam. Trong đó, 8 tiêu chí tiếp tục được xếp ở mức "-" (cần cải thiện), cho thấy các cải cách mới chưa đủ thời gian để phản ánh vào hệ thống chấm điểm.

Theo MSCI, một trong những rào cản lớn nhất vẫn là giới hạn sở hữu nước ngoài. Nhiều doanh nghiệp hoạt động trong các ngành nghề kinh doanh có điều kiện hiện vẫn áp dụng tỷ lệ sở hữu nước ngoài từ 0% đến 75%, ảnh hưởng tới hơn 10% giá trị vốn hóa của thị trường cổ phiếu Việt Nam. Bên cạnh đó, tình trạng "kín room ngoại" tại một số doanh nghiệp lớn tiếp tục hạn chế khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài.

MSCI cho biết hơn 1% tỷ trọng trong rổ chỉ số MSCI Vietnam IMI hiện chịu tác động từ vấn đề này. Chia sẻ với phóng viên báo Dân trí, ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư kiêm Phó giám đốc Khối Kinh doanh tại Công ty cổ phần Chứng khoán An Bình (ABS) - cho biết cần hiểu đúng có 2 tiêu chí nâng hạng là FTSE và MSCI. Trong đó, thị trường chứng khoán Việt Nam đã được nâng hạng theo tiêu chí FTSE rồi.

Còn MSCI là một chỉ số mới, Việt Nam đã được vào danh sách cận biên, và đang đặt mục tiêu được nâng hạng theo MSCI. “MSCI thì chặt chẽ hơn, các tiêu chí khắt khe hơn. Bù lại, dòng vốn ngoại khi được nâng hạng theo MSCI dự kiến cao hơn tiêu chí FTSE rất nhiều, có thể gấp 10 lần. Ước tính, dòng vốn thụ động từ các quỹ ngoại đầu tư theo FTSE vào khoảng 1-1,6 tỷ USD, thì con số của các quỹ đầu tư theo MSCI có thể lên đến hàng chục tỷ USD”, ông Minh nói.

Hiện, Việt Nam chỉ mới đạt 10/18 tiêu chí của MSCI. Chuyên gia dự báo với những nỗ lực gần đây, Việt Nam kỳ vọng sẽ được nêu tên vào đợt rà soát tháng 6/2027, hướng tới được MSCI chấp thuận nâng hạng từ năm 2028 và chính thức nâng hạng vào năm 2029. Việt Nam cần làm gì? Để đạt được điều này, giới chuyên gia nêu có 2 vấn đề lớn mà Việt Nam cần tập trung cải thiện.

Thứ nhất, là tỷ lệ sở hữu nhà đầu tư nước ngoài cần nhanh chóng được tháo gỡ. Trong ngắn hạn, chuyên gia chỉ ra có thể giải quyết bằng cách nhanh chóng phát hành chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết (NVDR, Non-Voting Depository Receipt). Hiện, khái niệm về NVDR đã được đưa vào luật, tức đã có sự đồng ý cho loại hình này được hoạt động trên thị trường chứng khoán.

Tuy nhiên, Việt Nam chưa có thông tư cụ thể quy định phát hành như thế nào, chưa biết chọn mô hình nào cho phù hợp. Ông Minh nói thêm, thế giới đang có 2 mô hình NVDR, là tự doanh nghiệp sẽ phát hành và niêm yết (được đại đa số các thị trường áp dụng) hoặc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Sở Giao dịch Chứng khoán phát hành. Mô hình này đang được Thái Lan áp dụng.

Về dài hạn, để nới được room ngoại thì cần thiết sửa luật theo hướng giảm tỷ lệ số ngành nghề kinh doanh có điều kiện xuống. Vấn đề này dự kiến mất nhiều thời gian, do sự chồng chéo giữa các luật với nhau. Thứ hai là cần giải quyết quy mô vốn hoá và thanh khoản thị trường. Để làm được điều này, ông Minh kiến nghị cần nhanh chóng bổ sung các hàng hoá lớn trên thị trường chứng khoán, và dễ thực hiện nhất hiện nay là tận dụng nhóm doanh nghiệp Nhà nước (DNNN).

Việt Nam chứng kiến làn sóng phát hành lần đầu ra công chúng (IPO), niêm yết mới nhiều song vẫn chưa có nhiều sản phẩm phù hợp với khẩu vị nhà đầu tư nước ngoài. Do đó, thu hút các nhà đầu tư tổ chức lớn cần có thêm nhiều công ty mới. Theo ông Minh, sự thoái vốn của khối doanh nghiệp Nhà nước, tập trung tại nhóm viễn thông, dầu khí, tài chính… đặc biệt đúng với khẩu vị của khối ngoại, cũng dự báo tạo cú huých mới cho thị trường.

Bởi đây là nhóm ngành còn nhiều tiềm năng, và đáp ứng đúng khẩu vị của khối ngoại sẽ giữ chân họ tại thị trường. Sự trở lại của cổ phiếu vua và bài toán thanh khoản Ở góc nhìn dòng vốn ngoại, TS. Hồ Quốc Tuấn - Giảng viên Cao cấp Đại học Bristol, Anh Quốc - cũng lưu ý rằng công nghệ và tài chính đang là 2 nhóm thu hút mạnh trong các mô hình phân bổ vốn toàn cầu.

Việt Nam hiện chưa có lợi thế công nghệ rõ như một số thị trường lớn, vì thế mà vấn đề công nghệ trong nước cần thêm thời gian và bằng chứng để thuyết phục nhà đầu tư quốc tế. Nhóm tài chính gồm các “cổ phiếu vua” (cổ phiếu ngân hàng) được dự báo sẽ hồi phục trở lại vào cuối năm, cải thiện thanh khoản thị trường, đang là nhóm được các nhà đầu tư lớn từ Hàn Quốc, Thái Lan… tìm kiếm.

Theo chuyên gia, thanh khoản biến động không phải là câu chuyện riêng của thị trường chứng khoán Việt Nam mà là "vấn nạn chung" của nhiều thị trường chứng khoán khác, chủ yếu do nhà đầu tư cá nhân trong nước chiếm tỷ trọng cao nên khiến thị trường biến động. “Cơ cấu nhà đầu tư cá nhân chiếm tỷ trọng lớn do đặc trưng là chúng ta quá ít hàng hóa, không kéo được nhà đầu tư tổ chức vào.

Đây là bài toán con gà quả trứng, và Việt Nam cứ đi lòng vòng mãi”, ông Minh nói. Do đó, cần thiết giải quyết triệt để yếu tố “quả trứng”, tức phải đa dạng hàng hoá và tạo được hành lang hanh thông cho nhà đầu tư nước ngoài. Chuyên gia cũng đặc biệt nhấn mạnh công cụ hedging (công cụ phòng ngừa rủi ro) về rủi ro tỷ giá và biến động khác.

Hiện, Việt Nam đã có một số công cụ hedging như chứng khoán phái sinh… nhưng chưa đủ. Trong khi đó, các nhà đầu tư Mỹ cực kỳ coi trọng điều này. Giới chuyên gia cũng khuyến khích có cơ chế thuế, phí… chi tiết, trong đó tăng thuế với những nhà đầu tư ngắn hạn, và hướng đến giảm thuế, phí (có thể miễn phí) cho các nhà đầu tư dài hạn, mua chứng chỉ quỹ để hạn chế đầu cơ, ổn định thanh khoản cho thị trường.