Cước vận chuyển đi Mỹ, châu Âu tiếp tục tăng vọt

Theo Báo cáo thị trường cước container xuất khẩu Việt Nam mới nhất của Sàn giao dịch logistics quốc tế Phaata, giá cước trên nhiều tuyến từ TP.HCM đi Mỹ và châu Âu tiếp tục tăng mạnh trong tuần 25, từ ngày 15 đến 21-6. Bốn tuyến đường dài cùng lập đỉnh Theo đó, tuyến TP.HCM - Bờ Tây Mỹ đạt 6.013 USD cho mỗi container 40 feet, tăng 26,4% so với tuần trước.

Chỉ trong một tháng, giá tuyến này tăng gần 87%; so với ba tháng trước, mức tăng lên tới hơn 160%. Cước từ TP.HCM đi Bắc Âu tăng 22,7%, lên 5.370 USD mỗi container; tuyến Địa Trung Hải tăng 11,8%, đạt 6.479 USD. Cả bốn tuyến đi Mỹ và châu Âu đều thiết lập mức cao nhất trong vòng 52 tuần. Diễn biến tại thị trường nội Á lại trái chiều. Cước đi Thượng Hải gần như không thay đổi, ở mức 139 USD mỗi container, trong khi tuyến TP.HCM - Busan giảm 14,5%, còn 320 USD.

Sự phân hóa cho thấy giá cước không tăng đồng loạt theo nhu cầu thị trường mà tập trung ở các tuyến đường dài đang chịu sức ép từ thiếu chỗ, thay đổi hành trình và ùn tắc tại những điểm trung chuyển lớn. Với doanh nghiệp xuất khẩu gỗ, dệt may, da giày, thủy sản hoặc nông sản, giá tăng thêm hàng nghìn USD/container có thể làm giảm đáng kể biên lợi nhuận.

Áp lực càng lớn với những hợp đồng đã chốt giá bán nhưng chưa cố định được chi phí vận chuyển. Nhiều điểm nghẽn cùng đẩy giá lên cao Theo Phaata, nhu cầu đưa hàng sang Mỹ sớm đang tăng trước những thay đổi về chính sách thuế nhập khẩu. Tâm lý phòng ngừa khiến nhiều nhà nhập khẩu yêu cầu đối tác giao hàng sớm, dồn lượng đặt chỗ vào tháng 6 và đầu tháng 7-2026. Khi công suất tàu hạn chế, doanh nghiệp không chỉ đối mặt với giá cao mà còn có nguy cơ hàng bị dời sang chuyến sau.

Riêng tuyến đi Bờ Đông Mỹ còn chịu tác động từ tình trạng ùn tắc tại kênh đào Panama. Trên tuyến châu Âu, phần lớn hãng tàu vẫn duy trì hành trình vòng qua Mũi Hảo Vọng do rủi ro an ninh tại Biển Đỏ chưa được giải tỏa. Quãng đường dài hơn làm tăng thời gian vận chuyển, chi phí nhiên liệu và kéo chậm vòng quay tàu... Sàn Phaata nhận định mặt bằng cước hiện được đẩy lên chủ yếu bởi các điểm nghẽn vận hành hơn là nhu cầu tăng bền vững.

Giá có thể duy trì ở mức cao trong ngắn hạn nhưng cũng có nguy cơ điều chỉnh nhanh nếu một trong các nút thắt được tháo gỡ. Doanh nghiệp cần tính cả rủi ro chậm giao hàng Trước bối cảnh cước vận chuyển biến động liên tục, ông Đào Trọng Khoa - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) - cho rằng doanh nghiệp cần tách bạch ba yếu tố khi quyết định phương án vận chuyển, gồm khả năng khai thác của tuyến, mức tăng cước và tính minh bạch của các loại phụ phí.

Một tuyến vẫn còn được khai thác không có nghĩa lịch tàu, không gian chở hàng, thời gian giao nhận và phụ phí đã ổn định. Nếu chỉ căn cứ vào việc hãng tàu vẫn nhận hàng, doanh nghiệp có thể đánh giá thấp nguy cơ chậm giao hoặc phát sinh thêm chi phí. Theo ông Khoa, doanh nghiệp cần xây dựng trước các ngưỡng để chuyển phương án, chẳng hạn số ngày chậm dự kiến, mức phụ phí, nguy cơ phát sinh phí lưu container, lưu bãi, điều kiện bảo hiểm hoặc thời hạn giao hàng.

Khi một trong các ngưỡng bị vượt, bộ phận phụ trách cần được trao quyền chuyển sang tuyến, cảng hoặc phương thức vận chuyển khác, thay vì phải chờ phê duyệt kéo dài trong lúc giá và lịch tàu thay đổi từng ngày. Các điều khoản hợp đồng liên quan đến phụ phí chiến tranh, nhiên liệu, đổi tuyến, thay đổi cảng đến, lưu kho, bảo hiểm, cấm vận và bất khả kháng cũng cần được rà soát.

Việc phân định không rõ trách nhiệm có thể khiến doanh nghiệp phải gánh thêm chi phí khi hành trình bị điều chỉnh. Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu lưu ý gì? Ông Đào Trọng Khoa - Chủ tịch VLA - lưu ý doanh nghiệp không nên chỉ so sánh giá cước niêm yết mà phải tính tổng chi phí logistics, gồm vận tải, phụ phí, lưu kho, vốn bị giữ trong hàng tồn, nguy cơ chậm giao, rủi ro hợp đồng và ảnh hưởng tới uy tín với khách hàng.

Doanh nghiệp cũng cần phối hợp chặt hơn với nhà giao nhận, đơn vị logistics bên thứ ba và hãng tàu. Ông Khoa cho rằng trong giai đoạn biến động, các nhà cung cấp này không chỉ báo giá mà còn phải hỗ trợ cập nhật rủi ro, tư vấn tuyến thay thế và xây dựng phương án dự phòng. Với những đơn hàng cần giao đúng hạn, doanh nghiệp có thể giữ trước một phần tải để bảo đảm chỗ.

Tuy nhiên khi giá cước Mỹ và châu Âu đã ở vùng cao bất thường, việc cố định toàn bộ sản lượng bằng hợp đồng dài hạn có thể tạo thêm rủi ro nếu thị trường quay đầu.