Xăng dầu giảm sâu, vì sao bát phở, cước xe vẫn neo giá cao?

Xăng dầu giảm sâu, vì sao bát phở, cước xe vẫn neo giá cao? (Dân trí) - Giá cước vận tải và nhiều mặt hàng tiêu dùng vẫn neo ở mức cao. Chuyên gia cho rằng ngoài độ trễ điều chỉnh chi phí, doanh nghiệp cần chủ động rà soát giá để chia sẻ lợi ích với người tiêu dùng. Theo thống kê của phóng viên Dân trí, sau thời gian tăng mạnh và nhiều lần điều chỉnh, giá xăng E10 RON 95 hiện đã giảm tới 10.220 đồng/lít so với mức đỉnh cuối tháng 3 là 31.420 đồng/lít; xăng E5 RON 92 giảm 9.330 đồng/lít; giá dầu diesel đã giảm mạnh tới 22.920 đồng/lít từ mức đỉnh (44.780 đồng/lít).

Vì sao giá cước không giảm ngay theo xăng dầu? Việc giá nhiên liệu giảm mạnh liên tiếp đã tạo điều kiện để nhiều doanh nghiệp vận tải điều chỉnh giảm cước. Tuy nhiên, theo phản ánh của một số người dân, mặt bằng cước vận tải hiện nay vẫn cao hơn so với giai đoạn đầu năm. Ông Lê Trung Tính, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô hành khách TPHCM, cho biết hiện nay giá cước vận tải hành khách và hàng hóa đã được vận hành theo cơ chế thị trường, trong đó doanh nghiệp được quyền tự quyết định giá dựa trên cung cầu thay vì cơ chế “xin - cho” như trước đây.

"Cụ thể, theo Luật Giá hiện hành, doanh nghiệp không còn phải đăng ký giá để được cơ quan quản lý chấp thuận, mà chỉ cần thực hiện kê khai và niêm yết giá", ông nói. Sau khi kê khai, nếu cơ quan chức năng không có ý kiến phản đối trong thời hạn quy định thì doanh nghiệp được phép áp dụng mức giá đã công bố. Ông Tính nhấn mạnh, cơ chế này giúp thị trường linh hoạt hơn và phù hợp với nền kinh tế thị trường, trong đó giá cước do doanh nghiệp tự quyết định trong khuôn khổ pháp luật.

Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô hành khách TPHCM cũng làm rõ sự khác nhau giữa “đăng ký giá” và “kê khai niêm yết giá”. Với cơ chế đăng ký trước đây, doanh nghiệp phải trình phương án giá lên cơ quan nhà nước và chỉ khi được chấp thuận mới được điều chỉnh. Trong khi đó, cơ chế hiện nay là doanh nghiệp chủ động kê khai, niêm yết, cơ quan quản lý chỉ giám sát và phản hồi nếu có vấn đề, còn lại được mặc định cho phép thực hiện.

Vì vậy, quan điểm cho rằng doanh nghiệp vận tải muốn tăng hay giảm giá đều phải xin phép Nhà nước là không còn phù hợp với quy định hiện hành. "Về mối quan hệ giữa giá xăng dầu và giá cước vận tải, việc điều chỉnh giá cước thường có độ trễ nhất định, khoảng 15-30 ngày so với biến động giá nhiên liệu", ông nói. Nguyên nhân theo ông Tính là doanh nghiệp cần thời gian theo dõi xu hướng thị trường, đánh giá mức độ biến động và cân đối tổng thể chi phí trước khi quyết định điều chỉnh giá bán dịch vụ.

Do đó, giá cước không phản ứng tức thời theo từng lần điều chỉnh giá xăng dầu. Ông Tính cũng cho rằng về nguyên tắc kinh tế, khi giá xăng dầu giảm thì giá cước vận tải sẽ có xu hướng giảm tương ứng. Tuy nhiên, thực tế còn phụ thuộc vào yếu tố cung cầu trên thị trường. Chẳng hạn trong một số thời điểm nhu cầu đi lại tăng cao nhưng số lượng phương tiện phục vụ hạn chế, doanh nghiệp có thể chưa điều chỉnh giảm giá ngay để đảm bảo cân đối hoạt động và chi phí.

Về cơ cấu chi phí, ông cho biết nhiên liệu hiện chiếm tỷ trọng khá lớn trong hoạt động vận tải hành khách, dao động khoảng 30-40% tổng chi phí tùy loại hình. Đối với xe chạy trong đô thị hoặc cự ly ngắn, thường xuyên dừng đỗ, kẹt xe thì chi phí nhiên liệu có thể lên tới khoảng 40%. Trong khi đó, với xe chạy đường dài, vận hành ổn định hơn thì tỷ trọng này thấp hơn, khoảng 25%.

Sự khác biệt này khiến việc điều chỉnh giá cước giữa các loại hình vận tải cũng không đồng nhất. Từ các yếu tố trên, ông Tính cho rằng việc giá xăng dầu giảm không đồng nghĩa giá cước vận tải sẽ giảm ngay lập tức, mà cần thời gian để doanh nghiệp điều chỉnh theo diễn biến thị trường và cơ cấu chi phí thực tế. Xăng dầu giảm sâu, vì sao giá hàng hóa vẫn “neo cao”?

Cũng theo khảo sát, không ít quán cơm bình dân, bún phở hay đồ ăn sáng đã điều chỉnh tăng 5.000-10.000 đồng mỗi suất trong vài tháng gần đây với lý do chi phí đầu vào tăng, trong đó có chi phí vận chuyển do giá xăng dầu leo thang. Tuy nhiên, khi giá nhiên liệu giảm mạnh, giá bán tại nhiều hàng quán vẫn được giữ nguyên. Anh Nguyễn Đức Lương (30 tuổi, quê Hải Phòng) cùng 2 người bạn ghé một quán phở trên phố Lò Đúc, Hà Nội để ăn trưa.

Bát phở quen thuộc có giá 90.000 đồng đã được quán điều chỉnh tăng từ khá lâu (hơn 5.000 đồng so với mức cũ), thời điểm giá xăng dầu và nhiều loại nguyên liệu leo thang. Thế nhưng đến nay, khi giá nhiên liệu đã giảm đáng kể, mức giá vẫn được giữ nguyên. "Lúc tăng thì rất nhanh, nhưng khi chi phí đầu vào giảm lại không thấy điều chỉnh", anh Lương chia sẻ.

Nói về lý do chưa hạ giá bán, chủ một quán cơm ở phường Yên Hòa (Hà Nội) cho biết khi giá xăng tăng, chi phí vận chuyển nguyên liệu chỉ là một phần. "Giá gạo, thịt, rau, gia vị, bao bì... cũng tăng theo. Khi xăng giảm, các chi phí còn lại hầu như chưa giảm nên rất khó hạ ngay giá bán", người này lý giải. Đại diện một doanh nghiệp sản xuất thực phẩm tại TPHCM cho biết, trong cơ cấu giá thành sản phẩm, chi phí xăng dầu chiếm tỷ trọng không lớn.

Vì vậy, đợt giảm giá nhiên liệu vừa qua chưa tạo tác động đáng kể đến giá thành đầu ra. "Hiện giá thành sản phẩm hiện chịu ảnh hưởng chủ yếu bởi chi phí nguyên liệu, bao bì, nhân công, điện, nước và các chi phí vận hành khác. Do đó, dù giá xăng dầu giảm giúp doanh nghiệp tiết kiệm một phần chi phí vận chuyển, mức tiết giảm này chưa đủ lớn để điều chỉnh giá bán sản phẩm ngay", ông nói.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, nhận định, thời gian qua, khi giá xăng dầu tăng mạnh, nhiều mặt hàng và dịch vụ đã nhanh chóng điều chỉnh giá, từ cước vận tải, phí giao hàng, chi phí logistics đến hàng tiêu dùng và nhiều loại hình dịch vụ khác. Tuy nhiên, đến nay giá xăng dầu đã giảm đáng kể và duy trì ở mặt bằng thấp hơn nhiều so với giai đoạn trước.

Điều đó đặt ra một kỳ vọng rất chính đáng của người dân và doanh nghiệp sử dụng dịch vụ: những khoản chi phí từng tăng theo giá nhiên liệu cũng cần được rà soát để điều chỉnh phù hợp. Ở góc độ kinh tế, ông Huy cho rằng cần nhìn nhận khách quan rằng xăng dầu không phải là yếu tố duy nhất cấu thành giá thành sản phẩm. Doanh nghiệp còn phải chi trả cho nguyên vật liệu, tiền lương, lãi vay, mặt bằng, khấu hao tài sản, bảo hiểm, thuế và nhiều chi phí quản lý khác.

Không ít doanh nghiệp vẫn đang sử dụng nguyên liệu hoặc hàng tồn kho được nhập vào khi giá còn cao, nên việc điều chỉnh giá cần có một độ trễ nhất định. Tuy nhiên, những yếu tố đó không thể trở thành lý do để giá bán duy trì ở mức cao trong thời gian dài khi các điều kiện đầu vào đã cải thiện rõ rệt. “Nền kinh tế thị trường vận hành hiệu quả không chỉ phản ánh đầy đủ khi chi phí tăng mà còn phải bảo đảm cơ chế truyền dẫn ngược lại khi chi phí giảm”, ông nói.

“Nếu giá xăng dầu tăng thì giá hàng hóa tăng rất nhanh, nhưng khi xăng dầu giảm thì giá bán gần như không thay đổi, niềm tin của người tiêu dùng sẽ bị ảnh hưởng và sức mua của thị trường khó được phục hồi”, ông nhấn mạnh. Ông Nguyễn Quang Huy đưa ra ý kiến, trong bối cảnh hiện nay, việc rà soát, điều chỉnh giá không chỉ cần được thực hiện ở lĩnh vực vận tải, logistics hay giao hàng mà cần lan tỏa đến toàn bộ chuỗi cung ứng.

Khi điều kiện đầu vào đã thuận lợi hơn, mỗi chủ thể cần chủ động xem xét lại cơ cấu chi phí để có những điều chỉnh hợp lý, đặc biệt đối với các mặt hàng tiêu dùng thiết yếu gắn trực tiếp với đời sống của người dân. "Điều này không chỉ thể hiện trách nhiệm với khách hàng mà còn góp phần xây dựng một thị trường minh bạch, công bằng và cạnh tranh lành mạnh.

Nếu mỗi khâu trong chuỗi cung ứng cùng chia sẻ một phần lợi ích khi chi phí giảm thì hiệu ứng lan tỏa sẽ rất lớn, giúp giảm mặt bằng giá, kích thích tiêu dùng, thúc đẩy sản xuất và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế. Ngược lại, nếu mỗi khâu đều giữ lại phần lợi ích đó cho riêng mình thì cuối cùng người tiêu dùng vẫn là đối tượng phải gánh chịu, còn doanh nghiệp cũng sẽ đối mặt với sức mua suy giảm và thị trường tăng trưởng chậm", ông nhấn mạnh.

TS Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê (hiện nay là Cục Thống kê), từng chia sẻ khi giá xăng dầu tăng thì giá các mặt hàng thiết yếu, giá cước vận tải sẽ tăng ngay, nhưng khi giá giảm lại luôn có độ trễ vì cần có thời gian để doanh nghiệp và hộ kinh doanh điều chỉnh chi phí sản xuất, tiền lương. Bên cạnh đó, mạng lưới phân phối bán lẻ do hệ thống chợ truyền thống chiếm tỷ trọng chi phối chính, các tư thương và người buôn bán nhỏ vì lợi nhuận luôn khẩn trương tăng giá bán hàng hóa, nhưng lại miễn cưỡng điều chỉnh giảm.

Để giá hàng hóa và dịch vụ biến động theo cơ chế thị trường, các cơ quan chức năng cần có tín hiệu và giải pháp giữ cho giá xăng dầu ổn định, không biến động thất thường, hoặc tiếp tục giảm. Có như thế mới mang lại hiệu quả của việc giảm giá xăng dầu.