Nghịch lý thủy sản Việt Nam: Tôm nhỏ đắt hàng, tôm lớn chật vật tìm đầu ra

Nghịch lý thủy sản Việt Nam: Tôm nhỏ đắt hàng, tôm lớn chật vật tìm đầu ra (Dân trí) - Trước áp lực thắt chặt chi tiêu toàn cầu, thị hiếu tiêu dùng đang dịch chuyển mạnh sang các sản phẩm tôm cỡ nhỏ. Điều này buộc ngành thủy sản Việt Nam phải gấp rút thay đổi quy trình để thích ứng. Nghịch lý tại nhiều vuông tôm hiện nay là tôm cỡ nhỏ lại bán được giá cao và bán nhanh hơn so với tôm cỡ lớn.

Nhiều doanh nghiệp đang chật vật tìm đầu ra cho tôm lớn trong khi tôm nhỏ không đủ hàng để cung cấp cho nhà máy. Tôm cỡ nhỏ được ưa chuộng, giá bán cao ngang ngửa tôm lớn Ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng thư ký Hiệp hội chế biến xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), cho biết tôm tiếp tục là nhóm hàng lớn nhất trong các mặt hàng thủy hải sản xuất khẩu của Việt Nam, đạt 1,9 tỷ USD trong nửa đầu năm nay, chiếm khoảng 40,4% tổng kim ngạch thủy sản.

Mặc dù có sự tăng trưởng tốt, thị trường đang có sự lệch pha giữa sản xuất trong nước và nhu cầu nhập khẩu tại một số thị trường chính của tôm Việt Nam. Theo đó, người nuôi tại nhiều địa phương có xu hướng chuyển sang nuôi tôm cỡ lớn nhằm tối ưu giá trị trên mỗi đơn vị sản lượng. Tuy nhiên, nhu cầu tại một số thị trường lớn lại nghiêng về tôm cỡ nhỏ, phù hợp hơn với phân khúc tiêu dùng giá thấp và xu hướng tiết giảm chi phí của người tiêu dùng.

Theo ông Nguyễn Hoài Nam, điều này có thể ảnh hưởng đến tốc độ ký kết đơn hàng, cơ cấu quy cách sản phẩm và kế hoạch thu mua nguyên liệu của doanh nghiệp. Cùng quan điểm, ông Lê Văn Quang - Tổng Giám đốc Tập đoàn Thủy sản Minh Phú, cũng cho rằng, trong giai đoạn kinh tế thế giới còn khó khăn, người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu nên có xu hướng tìm mua những thực phẩm có giá rẻ hơn.

Tôm cũng nằm trong số đó khi khách hàng chuyển sang chọn mua các sản phẩm có kích cỡ nhỏ hơn từ 1-2 size để giảm chi phí. Cụ thể, khách hàng chủ yếu mua tôm cỡ từ 60-120 con/kg, nhỏ hơn nhiều so với cỡ 40-60 con/kg, thậm chí lớn hơn trước đây như 25-30 con/kg. Trong khi đó, người nuôi tôm tại nhiều vùng ở ĐBSCL thường nuôi và thu hoạch loại từ 20-60 con/kg để bán được giá cao hơn, tối ưu hóa lợi nhuận.

Sự lệch pha giữa nhu cầu thị trường và sản xuất khiến nguồn tôm cỡ nhỏ phục vụ chế biến hàng giá trị gia tăng (GTGT) thiếu hụt nghiêm trọng. Một số doanh nghiệp buộc phải nhập khẩu tôm từ Ấn Độ và Ecuador để phục vụ chế biến xuất khẩu. Đồng thời, hướng dẫn người nuôi thay đổi quy cách nuôi theo nhu cầu thực tế của khách hàng. Theo đó, tại nhiều trang trại nuôi tôm, doanh nghiệp này thực hiện thu tỉa nhiều lần mỗi vụ nuôi nhằm đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của thị trường.

Tuy vậy, việc này còn khá mới mẻ với nông dân. Ông Ngô Minh Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Nuôi trồng thủy sản Tuấn Hiền (xã Tân Phú Đông, tỉnh Đồng Tháp) cũng chia sẻ, tôm cỡ nhỏ hiện đang hút hàng, dễ tiêu thụ hơn so với tôm cỡ lớn. “Các nhà máy chế biến thu mua tôm cỡ 70 con/kg và loại 40-50 con/kg với giá ngang nhau. Tôm cỡ nhỏ cũng tiêu thụ nhanh hơn, dễ bán hơn trong khi tôm cỡ lớn khó tìm đầu ra”, ông Ngô Minh Tuấn cho biết.

Cũng theo ông Ngô Minh Tuấn, trước đây, chỉ những nông dân, doanh nghiệp “cứng tay nghề” mới có thể nuôi tôm đạt size lớn 25 con/kg. Thời gian nuôi loại tôm này kéo dài gấp đôi so với kích cỡ chỉ khoảng 70 con/kg nên giá thành cũng gần như gấp đôi. “Hiện nay, nếu như tôm size 70 con/kg bán ra với giá khoảng 90.000 đồng/kg thì người nuôi cũng có thể có lợi nhuận được khoảng 20.000 đồng, tuy nhiên, nếu giữ nuôi về size 25 con/kg thì người nuôi hầu như không còn lợi nhuận, vì giá mua loại tôm lớn đã giảm rất sâu”, ông Ngô Minh Tuấn cho biết.

Nông dân, doanh nghiệp thay đổi quy trình nuôi Mặc dù thị trường có xu hướng ưa chuộng tôm cỡ nhỏ, nhiều nông dân nuôi tôm vẫn quen với quy trình nuôi tôm hướng đến việc đạt kích cỡ lớn hơn khi thu hoạch. Ông Võ Hồng Ngoãn, ngụ tỉnh Bạc Liêu cũ (nay là tỉnh Cà Mau), chia sẻ, việc nuôi tôm cỡ nhỏ có thể đáp ứng nhu cầu thị trường tại thời điểm hiện tại, giúp nông dân dễ bán tôm hơn.

Tuy nhiên, từ hàng chục năm nay, việc nuôi tôm đạt kích cỡ lớn mới được xem là một vụ nuôi thành công. Theo ông Võ Hồng Ngoãn, một tấn tôm cỡ lớn trước đây cho lợi nhuận gần gấp ba so với một tấn tôm nhỏ. Do đó, việc thay đổi mô hình nuôi cần có thời gian và hướng dẫn cụ thể từ giới chuyên môn. “Nếu thả nuôi với mật độ dày thì lượng con giống, thức ăn thủy sản và các loại thuốc men khác cũng nhiều hơn, nông dân sẽ cần vốn lớn hơn so với nuôi thưa, nuôi quảng canh.

Chưa kể, khi thả nuôi dày, sức đề kháng của tôm yếu hơn, dễ dịch bệnh hơn…”, ông Võ Hồng Ngoãn lưu ý. Cũng theo ông Võ Hồng Ngoãn, dù nhiều năm liền được mệnh danh là “Vua tôm” của vùng ĐBSCL, từng thành công với nhiều mô hình nuôi tôm hiệu quả cao nhưng đến nay, ông cũng đã ngừng công việc này. Theo ông Võ Hồng Ngoãn, đầu ra bấp bênh trong khi vốn đầu tư ban đầu lớn, dịch bệnh đe dọa liên tục khiến việc nuôi tôm không còn hấp dẫn người nông dân.

Ông Võ Hồng Ngoãn cũng đã cho thuê toàn bộ trang trại vốn từng đón tiếp nhiều đoàn khách trong và ngoài nước đến tham quan, học tập mô hình nuôi tôm của mình. Trên thực tế, ngành tôm đang trải qua giai đoạn ảm đạm do nhu cầu thu mua tại các nhà máy chế biến xuất khẩu đang ở mức thấp. Trong khi đó, nhiều vùng nuôi tại ĐBSCL bước vào vụ thu hoạch chính, lượng tôm dồi dào dẫn đến cung vượt quá cầu.

Giá thu mua tôm thương phẩm tại ĐBSCL đã giảm mạnh trong nhiều tháng qua, có loại giảm xuống mức kỷ lục. Có thể kể đến như loại tôm kích cỡ 25 con/kg hiện chỉ còn dao động quanh mức 125.000-130.000 đồng, giảm mạnh so với mức gần 250.000 đồng/kg trước đây. Trong khi đó, tôm size nhỏ khoảng 70 con/kg được thu mua với giá hơn 90.000-95.000 đồng/kg.

Trước tình hình này, ông Ngô Minh Tuấn cho biết, doanh nghiệp này dù giữ mục tiêu nuôi tôm đạt kích cỡ 25 con/kg khi thu hoạch trong nhiều năm qua nhưng với thị hiếu thị trường như hiện nay, Công ty Tuấn Hiền đang có định hướng chuyển sang mô hình với mật độ thả nuôi dày hơn, thời gian nuôi ngắn hơn. Việc này nhằm đáp ứng nhu cầu trọng lượng ở mức khoảng 70 con/kg của người tiêu dùng.

“Trước đây, doanh nghiệp chỉ thu tôm cỡ nhỏ khi đối mặt rủi ro dịch bệnh hoặc kỹ thuật nuôi chưa đạt khiến tôm chậm lớn. Thế nhưng hiện nay, nhu cầu thị trường thay đổi nên doanh nghiệp cũng sẽ thay đổi trong quy trình nuôi để đạt hiệu quả cao hơn”, ông Ngô Minh Tuấn chia sẻ.