4 điểm nghẽn cần khơi thông để đẩy nhanh chuyển đổi xanh

Vì sao phải tăng tốc chuyển đổi xanh? TS Đào Duy Anh nêu bối cảnh: Việt Nam là một trong 10 nước bị ảnh hưởng nặng nề nhất của quá trình biến đổi khí hậu (BĐKH). Bằng chứng là thời gian gần đây, các hiện tượng thời tiết cực đoan diễn ra thường xuyên như nắng nóng bất thường, mưa đặc biệt lớn, gây thiệt hại rất lớn cho Việt Nam cả về kinh tế và tính mạng con người.

Các kịch bản về BĐKH dự báo, vào cuối thế kỷ này nước biển có thể dâng cao 1m; khiến 48% diện tích ĐBSCL, 13% đồng bằng sông Hồng, 17,5% diện tích TP.HCM chìm dưới mực nước biển. "Trên phạm vi toàn cầu, khoảng 20 - 25 năm trước khi chúng tôi còn học ở châu Âu thì khái niệm về quạt điện và điều hòa còn rất xa lạ vì người dân nơi đây cho rằng đó là sản phẩm của xứ nhiệt đới.

Tuy nhiên, trong những chuyến công tác gần đây ở EU, các sản phẩm này xuất hiện ngày càng phổ biến ở các gia đình", ông chia sẻ. Đó là về mặt tự nhiên và tác động khí hậu. Đối với hoạt động sản xuất kinh doanh và hội nhập chuỗi cung ứng toàn cầu/ Để tham gia vào hoạt động thương mại thế giới chúng ta bắt buộc phải tuân thủ các quy định như CBAM - điều chỉnh biên giới carbon, hoặc dấu chân carbon của châu Âu.

Bên cạnh đó, các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đang tham gia cũng có những quy định rất chặt chẽ về vấn đề về giảm phát thải. Nếu không, hàng hóa sẽ bị vướng rào cản kĩ thuật hoặc bị đánh thuế rất cao. Ngay cả lĩnh vực nông nghiệp cũng chịu chi phối bởi các quy định về việc phát thải khí metan - đặc biệt quan trọng với gạo và các loại trái cây.

Ngay như ngành hàng không cũng phải tuân thủ các quy định về hàng không bền vững về nhiên liệu để hướng tới Net zero vào năm 2050. Bối cảnh này cho thấy, chuyển đổi xanh là nhu cầu bắt buộc để con người chúng ta kéo giảm quá trình ấm lên của trái đất bằng tất cả các hoạt động sản xuất, kinh tế, xã hội. Đại diện Bộ Công thương nhận định: "Tôi thấy chủ đề của Báo Thanh Niên đưa ra "làm thế nào và làm cái gì để tăng tốc chuyển đổi xanh" là vấn đề hết sức thời sự hiện nay.

Theo tôi, để tăng tốc được chuyển đổi xanh thì xem vấn đề gì? Quá trình chuyển đổi đó phải là chuyển dịch tổng thể các giải pháp khác nhau. Trong đó, quan trọng là quá trình chuyển dịch năng lượng từ các nguồn hóa thạch, truyền thống sang các dạng năng lượng tái tạo. Điều đặc biệt thứ 2 là phải sử dụng tiết kiệm và hiệu quả. Theo tính toán của ngành điện, nếu mỗi hộ gia đình hay doanh nghiệp chỉ cần tiết kiệm 2% lượng điện năng tiêu thụ thì cả nước sẽ giảm tới 1.000 MGW, tương đương 1 nhà máy nhiệt điện than.

"Chúng ta cũng biết, để xây dựng một nhà máy như vậy cần nguồn chi phí rất lớn. Riêng thời gian từ thủ tục đến vận hành phải mất ít nhất 3 - 4 năm. Qua đó cho thấy tác động của sự tiết kiệm từ mỗi người dân chúng ta là quan trọng. Vì vậy, tôi cũng khuyến nghị mọi người chung tay tiết kiệm điện", TS Đào Duy Anh nhấn mạnh. Bên cạnh đó, theo TS Đào Duy Anh cần đẩy mạnh áp dụng chuyển đổi số, đổi mới công nghệ để tối ưu nguyên nhiên liệu, đặc biệt nguồn gốc tự nhiên.

Ngoài ra là phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn. Nhờ mô hình này mà 5 - 7 năm trước xỉ than là nguồn phát thải nguy hại, nay trở thành nguyên liệu sản xuất xi măng và vật liệu xây dựng. Xỉ than chỉ là nguồn thu phụ của các nhà máy nhiệt điện. 4 điểm nghẽn cần tháo gỡ để đẩy nhanh chuyển đổi xanh Đại diện Bộ Công thương chỉ rõ 4 giải pháp để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh: Thứ nhất, chúng ta đã có rất nhiều chính sách nhưng việc thực hiện ra sao hiện vẫn là vấn đề.

Do vậy, đột phá đầu tiên chính là việc hoàn thiện các thể chế đó. Ví dụ như quy hoạch điện gió ngoài khơi chưa triển khai được dù mục tiêu đến năm 2030 sản lượng đến 6.000 MW, các mô hình điện mặt trời cũng còn nhiều bất cập. Điện sinh học, tiềm năng chưa có định hướng phát triển bài bản. Thứ 2, cần phải khơi thông nguồn tài chính xanh vì về cơ bản làm gì cũng cần phải có tiền.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh vận hành sàn giao dịch tín chỉ carbon/ Thứ 3 cần tháo gỡ là hạ tầng công nghệ. Khi chúng ta đổi mới công nghệ, ứng dụng tối ưu hóa quá trình sản xuất sẽ tiết kiệm nguyên nhiên liệu sản xuất qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp. Thứ 4 là nguồn nhân lực là khâu then chốt quyết định chuyển đổi thành công hay không.

Sự hiểu biết của người dân sẽ quyết định về quá trình chuyển đổi xanh thành công hay không. Điều này đặc biệt liên quan đến công tác truyền thông, giáo dục cộng đồng. EU và Việt Nam thống nhất 43 dự án chuyển đổi xanh Cam kết Net zero của Việt Nam là chuyển đổi công bằng có sự hỗ trợ từ các đối tác với tổng số tiền khoảng 15,5 tỉ USD - trong 5 năm đầu.

Tuy nhiên, trong 3 năm qua, do nhiều lý do khách quan nên các đối tác quan trọng EU, Mỹ mới giải ngân cho chúng ta 760 triệu USD. Dù vậy, Việt Nam vẫn nghiêm túc triển khai các giải pháp từ chính sách đến hành động cụ thể để thực hiện cam kết của mình. Điều đáng mừng là mới cách đây 3 ngày, chúng ta đã nhận được thư xác nhận của phía EU sẽ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam đẩy mạnh chương trình Net zero.

Trong đó, đặc biệt thống nhất danh mục 43 dự án năng lượng về nguồn và lưới điện. Đây là tín hiệu tích cực cho quá trình chuyển đổi xanh của Việt Nam trong thời gian tới