Cơ chế 'mở đường băng' cho khát vọng trẻ

Doanh nhân trẻ đã và đang tạo dựng "cơ đồ" Giữa lúc cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) lan rộng toàn cầu, đội ngũ đứng sau startup AI Hay đã tạo nên một cú hích lớn vào giữa năm 2025 khi gọi vốn thành công 10 triệu USD tại vòng Series A. Được ví như một "Google Search thế hệ mới dành riêng cho người Việt", AI Hay không chỉ trả về các đường link mà sẽ trực tiếp tổng hợp, tóm tắt thông tin từ internet (báo chí, website, mạng xã hội) thành câu trả lời ngắn gọn, tự nhiên.

Khác với các mô hình AI quốc tế, AI Hay là ứng dụng hỏi đáp và tìm kiếm thông tin bằng AI được tối ưu hóa riêng cho ngôn ngữ, văn hóa và lối sống của người Việt. Thương vụ này khẳng định năng lực làm chủ công nghệ lõi của các kỹ sư Việt Nam, sẵn sàng chiếm lĩnh thị trường ngách hơn 100 triệu dân. Tương tự, mới đầu năm nay, Công ty khởi nghiệp trí tuệ nhân tạo Nami Technology (NamiTech) cũng huy động thành công 4 triệu USD trong vòng gọi vốn mới với sự tham gia của Toho Gas, một trong những tập đoàn khí đốt và năng lượng lớn của Nhật Bản, cùng nhà đầu tư hiện hữu là Công ty chứng khoán Thiên Việt.

NamiTech là đơn vị phát triển các công nghệ cốt lõi như xử lý tín hiệu thần kinh, công nghệ giọng nói, sinh trắc học và xử lý ngôn ngữ tự nhiên. Theo công bố của doanh nghiệp (DN), các sản phẩm của NamiTech hiện đã được triển khai cho khách hàng tại Việt Nam, Nhật Bản và Mỹ, phục vụ nhiều lĩnh vực như tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, bán lẻ và viễn thông.

Việc sớm tiếp cận những thị trường khó tính được xem là bước đi quan trọng trong chiến lược mở rộng ra quốc tế của startup AI này. Đó chỉ là một vài ví dụ cho thấy những công ty khởi nghiệp non trẻ nhưng đã được các quỹ đầu tư quốc tế tin tưởng. Số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy 5 tháng đầu năm nay, cả nước có hơn 142.600 DN đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 27,6% so với cùng kỳ năm trước, bình quân một tháng có 28.500 DN thành lập mới và quay trở lại hoạt động.

Có thể thấy, số lượng DN mới ra đời vẫn không ngừng gia tăng. Chỉ tính riêng các DN trẻ, theo công bố của T.Ư Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, danh sách Top 100 doanh nhân trẻ khởi nghiệp xuất sắc năm 2026 và Top 10 gương mặt xuất sắc nhất đã tạo ra doanh thu năm 2025 là 4.453 tỉ đồng, lợi nhuận 95,8 tỉ đồng, nộp ngân sách 48,34 tỉ đồng và tạo việc làm cho 3.726 lao động.

Riêng Top 10 đạt doanh thu 1.886 tỉ đồng, lợi nhuận 37,31 tỉ đồng và tạo việc làm cho 729 lao động. Theo T.Ư Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, những doanh nhân không quá 35 tuổi đã tạo dựng được "cơ đồ" đáng ghi nhận. Họ đã chung tay trả lời được câu hỏi: Tạo được giá trị gì cho nền kinh tế? Dữ liệu doanh nhân trẻ khởi nghiệp xuất sắc 2026 cũng cho thấy lĩnh vực khởi nghiệp không chỉ nằm ở công nghệ số.

Họ đang bước vào nhiều lĩnh vực của nền kinh tế như nhà xưởng, chuỗi cung ứng, vận tải, thương mại, dịch vụ địa phương, chăm sóc sức khỏe, nông nghiệp... Nhưng các doanh nhân trẻ đã ứng dụng công nghệ để cải tiến cách sản xuất, quản trị tồn kho, bán hàng, phân phối, chăm sóc khách hàng và sử dụng dữ liệu. Đây là điểm đáng chú ý trong bối cảnh Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đặt trọng tâm vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị về mở rộng không gian phát triển cho kinh tế tư nhân.

Các doanh nhân trẻ đang dần biến các thách thức toàn cầu thành cơ hội, khẳng định vị thế của hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam trên bản đồ công nghệ thế giới. Một thế hệ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình, Viện trưởng Viện Phát triển chính sách ĐH Quốc gia TP.HCM, cho rằng môi trường cho hoạt động khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo ở Việt Nam hiện nay đang có nhiều thuận lợi, đặc biệt là từ sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy phát triển và hệ thống chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước.

Trước hết, hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đã được đặt vào vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển quốc gia. Trước đây, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam chủ yếu dựa vào vốn, lao động, tài nguyên và lợi thế chi phí thấp. Khởi nghiệp nhiều khi được hiểu đơn giản là tạo việc làm, lập DN nhỏ hoặc phát triển hộ kinh doanh. Tuy nhiên, tư duy này đã có sự thay đổi rất rõ trong những năm gần đây.

Đặc biệt, từ Đại hội XIII của Đảng và gần đây là các chủ trương lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Việt Nam đã xác định đây là những động lực chủ yếu để nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia. Điều này có ý nghĩa rất lớn đối với cộng đồng startup. Thuận lợi thứ hai là Việt Nam đang chuyển từ cách tiếp cận hỗ trợ từng DN riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Đây là điểm rất quan trọng. Ở nhiều quốc gia đang phát triển, chính sách khởi nghiệp thường dừng lại ở việc hỗ trợ vốn, ưu đãi thuế hoặc tổ chức một số chương trình ươm tạo. Những chính sách này cần thiết, nhưng nếu thiếu một hệ sinh thái kết nối thì khó tạo ra các DN đổi mới sáng tạo có năng lực cạnh tranh thực sự. Tại Việt Nam, các chính sách hiện nay đang từng bước hướng đến việc hình thành hệ sinh thái đầy đủ hơn, bao gồm mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm DN, chương trình hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo quốc gia, các quỹ đầu tư mạo hiểm, cơ chế thúc đẩy chuyển đổi số, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và liên kết giữa Nhà nước - nhà trường - DN - nhà đầu tư.

Điều này giúp giảm chi phí giao dịch trong hoạt động đổi mới sáng tạo, bởi rào cản lớn nhất của startup không chỉ là thiếu vốn, mà còn là thiếu công nghệ, thiếu chuyên gia, thiếu thị trường, thiếu dữ liệu, thiếu đối tác và thiếu mạng lưới đầu tư. PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình nhấn mạnh: Môi trường khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của Việt Nam hiện nay thuận lợi hơn trước không chỉ vì có nhiều chương trình hỗ trợ hơn, mà quan trọng hơn là vì đã có sự thay đổi về tư duy phát triển, về thể chế và về cách tổ chức hệ sinh thái.

Nếu tiếp tục hoàn thiện các cơ chế như quỹ đầu tư mạo hiểm, sandbox chính sách, bảo hộ sở hữu trí tuệ, đặt hàng công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội hình thành một thế hệ DN khởi nghiệp sáng tạo có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế. Đồng quan điểm, Th.S Trần Anh Tùng, Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM, đánh giá: Thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay đang sở hữu một tinh thần rất khác so với các thế hệ trước.

Nếu như trước đây, phần lớn người trẻ ưu tiên tìm kiếm một công việc ổn định, thì nay ngày càng nhiều bạn trẻ lựa chọn con đường tạo ra giá trị mới, xây dựng DN riêng hoặc tham gia vào các dự án đổi mới sáng tạo ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Nhiều bạn trẻ đang tiếp cận khởi nghiệp bằng công nghệ, dữ liệu, AI, thương mại điện tử, kinh tế xanh và các mô hình kinh doanh số.

Khát vọng vươn lên của thế hệ trẻ hiện nay rất rõ. Nhiều bạn sẵn sàng chấp nhận rủi ro, chấp nhận thất bại để học hỏi và làm lại. Đây là điều rất quan trọng, bởi không có quốc gia nào trở nên thịnh vượng nếu thiếu đi một thế hệ dám nghĩ lớn, dám làm và dám chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. "Khát vọng đó, tinh thần dám dấn thân đó được hun đúc chính từ sự hậu thuẫn đầy chắc chắn từ môi trường, chính sách", ông Trần Anh Tùng nhấn mạnh và cho rằng đây có thể là giai đoạn thuận lợi nhất trong vòng 20 năm trở lại đây.

Nếu như thế hệ trước thiếu vốn, thiếu công nghệ và thiếu thị trường thì thế hệ trẻ hiện nay đang được hưởng lợi từ cả ba yếu tố cùng lúc. Quy mô nền kinh tế Việt Nam đã vượt mốc 500 tỉ USD, tầng lớp trung lưu dự kiến đạt khoảng 50 triệu người vào năm 2030, tạo ra một thị trường tiêu dùng đủ lớn cho các ý tưởng mới. Đặc biệt, tỷ lệ người dùng internet chiếm trên 80% dân số và hơn 75 triệu người dùng mạng xã hội giúp một startup có thể tiếp cận hàng triệu khách hàng với chi phí thấp hơn rất nhiều so với trước đây.

Quan trọng hơn là hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp đang hoàn thiện nhanh chóng. Đề án 844 về hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia, Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC), các quỹ đầu tư mạo hiểm trong và ngoài nước, cùng các chính sách thúc đẩy chuyển đổi số đã tạo ra một "đường băng" rất tốt cho thanh niên khởi nghiệp.

"Nếu trước đây, một DN cần hàng tỉ đồng để mở cửa hàng, thuê mặt bằng thì ngày nay một nhóm bạn trẻ có thể xây dựng sản phẩm số, bán hàng trên nền tảng thương mại điện tử và tiếp cận khách hàng toàn quốc với chi phí thấp hơn rất nhiều", Th.S Trần Anh Tùng dẫn chứng. Giới trẻ sẽ là những "người chủ" trong thời đại công nghệ, kinh tế số Theo đánh giá của PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình, lợi thế lớn nhất của thanh niên Việt Nam hiện nay không chỉ là sử dụng công nghệ tốt hơn, mà là thế hệ trẻ đang có mức độ tương thích rất cao với mô hình tăng trưởng mới của đất nước, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và kinh tế xanh được xác định là những động lực then chốt.

Trước hết, các lĩnh vực như AI, dữ liệu lớn, thương mại điện tử, công nghệ tài chính, giáo dục số, công nghệ xanh hay kinh tế nền tảng đều là những ngành dựa nhiều vào tri thức, kỹ năng số và năng lực sáng tạo hơn là vốn vật chất. Đây là cơ hội rất lớn cho người trẻ. Trong nền kinh tế số, một kỹ sư, một nhà sáng tạo nội dung, một lập trình viên hay một chuyên gia dữ liệu trẻ có thể tiếp cận các công cụ, nền tảng học tập và thị trường gần như tương đương với bạn bè quốc tế.

Là thế hệ trưởng thành trong môi trường số, người trẻ có khả năng tiếp nhận công nghệ nhanh, thích nghi tốt với thay đổi và sẵn sàng thử nghiệm cái mới. Trong nhiều lĩnh vực công nghệ hiện nay, lợi thế cạnh tranh không còn chỉ nằm ở kinh nghiệm lâu năm, mà nằm ở tốc độ học hỏi, khả năng đổi mới và tư duy sáng tạo. Đây chính là điểm mạnh tự nhiên của giới trẻ.

Đồng thời, kinh tế số mở ra cơ hội để thanh niên Việt Nam tham gia trực tiếp vào thị trường toàn cầu ngay từ trong nước. Một người trẻ có thể làm sản phẩm số, cung cấp dịch vụ công nghệ, thiết kế, lập trình, phân tích dữ liệu hoặc phát triển ứng dụng cho khách hàng quốc tế mà không nhất thiết phải ra nước ngoài. "Có thể nói thanh niên Việt Nam đang đứng trước một cơ hội rất đặc biệt.

Một mặt, đất nước đang chuyển mạnh sang mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số. Mặt khác, cuộc cách mạng công nghệ toàn cầu đang làm thay đổi cách tạo ra của cải và cơ hội phát triển. Nếu được trang bị tốt về tri thức, kỹ năng số, ngoại ngữ, tư duy đổi mới và tinh thần khởi nghiệp, thanh niên hoàn toàn có thể trở thành lực lượng tiên phong, không chỉ làm chủ xu hướng mới mà còn góp phần quan trọng vào nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia", PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình cho hay.

Th.S Trần Anh Tùng cũng khẳng định, lợi thế lớn nhất của thế hệ trẻ ngày nay không phải là sử dụng công nghệ, mà là khả năng tạo ra giá trị từ công nghệ. Trong bối cảnh AI có thể thay thế nhiều công việc lặp lại, "người chiến thắng" sẽ không phải người biết dùng công cụ mà là người biết thiết kế hệ thống, giải quyết vấn đề và tạo ra sản phẩm mới.

Để có thể tận dụng triệt để những bệ phóng từ môi trường chính sách để đưa khát vọng cất cánh, thanh niên Việt Nam cần trang bị ba nhóm năng lực cốt lõi: Thứ nhất là tư duy định lượng và tư duy dữ liệu. Trong thời đại AI, mọi quyết định từ marketing, tài chính đến quản trị đều phải dựa trên dữ liệu thay vì cảm tính. Thứ hai là tư duy liên ngành, tức khả năng kết hợp công nghệ với kinh doanh, tài chính, môi trường, giáo dục hoặc y tế để tạo ra giá trị mới.

Phần lớn các DN tỉ USD hiện nay đều ra đời từ sự giao thoa giữa nhiều lĩnh vực chứ không phải từ một chuyên môn đơn lẻ. Thứ ba là khả năng học tập liên tục, bởi chu kỳ công nghệ hiện nay thay đổi rất nhanh. Một kỹ năng có thể có giá trị trong vài năm nhưng sẽ nhanh chóng lỗi thời nếu không được cập nhật. Môi trường tạo niềm tin cho giới trẻ khởi nghiệp Khi Đảng và Nhà nước xác định kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng của phát triển đất nước, điều đó tạo ra niềm tin mới cho thanh niên.

Người trẻ thấy rằng ý tưởng sáng tạo của mình có cơ hội được thử nghiệm, được hỗ trợ và có thể đóng góp trực tiếp vào sự phát triển của quốc gia. Quan trọng hơn, môi trường hiện nay đang góp phần hình thành văn hóa dám nghĩ, dám làm, dám thử nghiệm và chấp nhận thất bại. Khi khởi nghiệp được xem là quá trình học hỏi, sáng tạo và tạo giá trị, người trẻ sẽ tự tin hơn trong việc biến ý tưởng thành sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới.

PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình, Viện trưởng Viện Phát triển chính sách ĐH Quốc gia TP.HCM Mở ra cơ hội lớn cho thanh niên Đây là giai đoạn lần đầu tiên Đảng và Nhà nước không chỉ nói về phát triển mà còn chủ động xây dựng các thể chế, cơ chế thử nghiệm và hạ tầng để hỗ trợ đổi mới sáng tạo. Nhà nước đang đóng vai trò "người mở đường", tạo điều kiện để thanh niên dám nghĩ lớn và dám dấn thân.

Cụ thể, về kinh tế số, Nghị quyết 57, Chương trình chuyển đổi số quốc gia, Chiến lược phát triển kinh tế số và xã hội số đã tạo ra một hành lang rất rõ ràng. Hiện kinh tế số đã đóng góp khoảng 18 - 20% GDP và mục tiêu là đạt 30% GDP vào năm 2030. Điều này mở ra cơ hội rất lớn cho thanh niên trong các lĩnh vực AI, dữ liệu lớn, thương mại điện tử, fintech, logistics số và công nghệ giáo dục.

Th.S Trần Anh Tùng, Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM