Tôi muốn đầu tư dài hạn, nhưng nên bắt đầu thay đổi từ đâu?

Có những giai đoạn, việc theo dõi thị trường mỗi ngày là một phần thú vị của đầu tư. Mỗi phiên giao dịch mang đến những thông tin mới, những cơ hội mới và đôi khi là cả những quyết định đáng nhớ.

Qua thời gian, mỗi người dần hình thành cách đầu tư của riêng mình: người quen với những nhịp biến động ngắn hạn, người dành nhiều công sức tìm hiểu doanh nghiệp, người kết hợp nhiều phương pháp tùy theo cơ hội và điều kiện của từng thời điểm.

Những kinh nghiệm ấy được tích lũy cùng với tài sản.

Rồi hoàn cảnh sống thay đổi, theo cách riêng của mỗi người.

Có người muốn dành nhiều thời gian hơn cho công việc và gia đình. Có người đã tích lũy được một khoản tài sản đáng kể và bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến việc quản lý tổng thể. Cũng có người, sau nhiều năm theo dõi thị trường, muốn xây dựng một phương pháp có thể duy trì lâu dài.

Thị trường vẫn hấp dẫn như trước. Chỉ có điều, điều chúng ta mong đợi từ việc đầu tư đã khác.

Với một số người, đó là lúc ý nghĩ về đầu tư dài hạn xuất hiện.

Nhưng nếu đã có một danh mục được xây dựng qua nhiều năm, nên bắt đầu thay đổi từ đâu?

Có cần bán những cổ phiếu đang nắm giữ để bắt đầu lại? Tìm những doanh nghiệp tốt rồi mua và giữ thật lâu? Hay chỉ cần giảm số lần giao dịch?

Có lẽ chưa cần bắt đầu bằng một giao dịch mới.

Trước hết, chúng ta có thể nhìn lại ba điều: khoản tiền đang đầu tư sẽ cần dùng vào lúc nào, vì sao mình tiếp tục sở hữu những tài sản hiện có, và điều gì có thể khiến kế hoạch phải thay đổi.

Những câu hỏi ấy giúp việc chuyển sang đầu tư dài hạn bắt đầu từ chính danh mục đang có, thay vì phải xây dựng lại mọi thứ từ đầu.

01 Giữ lâu một cổ phiếu và đầu tư dài hạn

Một cổ phiếu được nắm giữ nhiều năm có thể bắt đầu từ một quyết định rất ngắn hạn.

Chẳng hạn, khoản đầu tư ban đầu được lựa chọn vì kỳ vọng kết quả kinh doanh quý tới sẽ tăng mạnh. Sau đó, cổ phiếu tiếp tục được giữ qua nhiều kỳ báo cáo, nhiều lần thị trường lên xuống.

Thời gian nắm giữ đã kéo dài. Nhưng lý do mua ban đầu có thể không còn đủ để giải thích cho quyết định hôm nay.

Nếu muốn tiếp tục sở hữu doanh nghiệp trong nhiều năm nữa, những điều cần tìm hiểu cũng sẽ khác đi.

Doanh nghiệp có thể phát triển nhờ đâu? Lợi thế nào giúp họ duy trì hoạt động kinh doanh? Những rủi ro nào có thể ảnh hưởng đến triển vọng ấy? Và ở mức giá hiện tại, lợi nhuận kỳ vọng có còn tương xứng với rủi ro?

Giữ một cổ phiếu trong nhiều năm là chuyện của thời gian. Đầu tư dài hạn còn là chuyện hiểu vì sao mình muốn sở hữu nó trong khoảng thời gian ấy.

Điều đó cũng có nghĩa một khoản đầu tư dài hạn vẫn có thể được bán sớm hơn dự kiến.

Kiên nhẫn có giá trị khi lý do đầu tư vẫn còn thuyết phục. Nếu những điều quan trọng đã thay đổi, thời gian nắm giữ không phải là lý do để bỏ qua chúng.

Với người trực tiếp lựa chọn cổ phiếu, phương pháp dài hạn thường đòi hỏi thời gian nghiên cứu doanh nghiệp, định giá và đánh giá rủi ro.

Với người đầu tư qua quỹ hoặc những danh mục đa dạng hóa, trọng tâm có thể nằm ở cách phân bổ tài sản, mức rủi ro, chi phí và sự phù hợp với mục tiêu tài chính.

Không phải ai cũng cần chuyển sang một phương pháp khác. Nếu cách đầu tư hiện tại vẫn phù hợp với mục tiêu, nguồn lực và mức rủi ro mong muốn, việc tiếp tục duy trì cũng có thể là một lựa chọn hợp lý.

Điều quan trọng không nằm ở việc một phương pháp được gọi là ngắn hạn hay dài hạn, mà ở chỗ người sở hữu hiểu mình đang làm gì, vì sao và trong những điều kiện nào cần xem xét lại.

02 Khoản tiền ấy có thể ở lại thị trường bao lâu?

Nói đến đầu tư dài hạn, người ta thường nghĩ đến những mục tiêu năm năm, mười năm hoặc lâu hơn.

Nhưng trong cuộc sống, những khoản tiền khác nhau hiếm khi có cùng một thời hạn sử dụng.

Một gia đình có thể đang tích lũy tài sản cho mười năm tới, đồng thời dự định mua nhà sau hai năm. Một chủ doanh nghiệp có thể muốn đầu tư lâu dài nhưng vẫn cần giữ nguồn tiền sẵn sàng cho hoạt động kinh doanh.

Chẳng hạn, một người đang có danh mục chứng khoán trị giá 3 tỷ đồng. Người ấy muốn tiếp tục tích lũy tài sản trong mười năm tới, nhưng dự kiến cần 800 triệu đồng để mua nhà sau hai năm.

Khoản tiền dành cho kế hoạch mua nhà cần được xem xét khác với phần tài sản có thể tiếp tục đầu tư lâu hơn.

Nếu thị trường giảm mạnh đúng vào thời điểm cần tiền, người ấy có thể phải bán tài sản trong điều kiện bất lợi, ngay cả khi vẫn tin tưởng vào triển vọng dài hạn.

Biết khi nào cần tiền mới chỉ là một nửa câu chuyện. Phần còn lại là liệu chúng ta có đủ khả năng, và đủ thoải mái, để nhìn khoản đầu tư biến động trong suốt thời gian đó hay không.

Có người có nguồn tài chính linh hoạt và sẵn sàng chấp nhận những đợt giảm giá lớn. Có người cần danh mục ổn định hơn để yên tâm với những kế hoạch gia đình hoặc công việc.

Khả năng tài chính và mức độ sẵn lòng chịu biến động đôi khi rất khác nhau. Một người có thể bình tĩnh khi cổ phiếu giảm giá, nhưng vẫn phải bán để đáp ứng nghĩa vụ tài chính.

Đặc biệt, nếu danh mục đang sử dụng margin hoặc vốn vay, thời gian nắm giữ còn phụ thuộc vào nghĩa vụ trả nợ và yêu cầu tài sản bảo đảm. Khi thị trường giảm mạnh, nhà đầu tư có thể phải bổ sung tài sản bảo đảm trong thời hạn ngắn theo hợp đồng. Nếu không đáp ứng, công ty chứng khoán có quyền bán chứng khoán bảo đảm, tức bán giải chấp, và kế hoạch nắm giữ khi đó bị gián đoạn.

Muốn giữ lâu là một chuyện. Có đủ điều kiện để giữ lâu lại là chuyện khác.

Với danh mục 3 tỷ đồng trong ví dụ trên, điều cần làm rõ trước mắt không phải là tìm thêm cổ phiếu, mà là bảo đảm kế hoạch sử dụng 800 triệu đồng sau hai năm không phụ thuộc vào việc phải bán chứng khoán đúng thời điểm thị trường bất lợi.

Khi đã phân biệt được phần vốn dành cho những nhu cầu gần hạn và phần có thể tiếp tục đầu tư, việc nhìn lại danh mục sẽ có cơ sở hơn.

03 Nhìn lại những cổ phiếu đang có

Một danh mục được xây dựng qua nhiều năm mang theo lịch sử của nhiều quyết định: có mã được mua vì triển vọng tăng trưởng, có mã bắt đầu từ một cơ hội thị trường, có doanh nghiệp đã đồng hành lâu đến mức trở nên quen thuộc với người sở hữu.

Khi muốn đầu tư dài hạn hơn, những tài sản ấy là điểm xuất phát tự nhiên.

Thị trường không phân biệt cổ phiếu theo thời điểm chúng ta thay đổi suy nghĩ.

Một doanh nghiệp có triển vọng tốt vẫn có thể phù hợp với kế hoạch mới, dù ban đầu được mua vì một cơ hội ngắn hạn. Ngược lại, một khoản đầu tư từng hấp dẫn cũng có thể cần được xem xét lại khi triển vọng, mức giá hoặc hoàn cảnh đã khác.

Lấy một cổ phiếu được nắm giữ khá lâu làm ví dụ.

Giá mua ban đầu là 50.000 đồng, trong khi giá thị trường hiện chỉ còn khoảng 35.000 đồng. Thị trường không có nghĩa vụ đưa giá quay về mức ta từng mua; triển vọng từ hôm nay trở đi còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác.

Nếu chưa sở hữu cổ phiếu này, với những gì hiện biết về doanh nghiệp và mức giá đang giao dịch, liệu mình có muốn đầu tư hay không?

Đó là một cách để nhìn lại lý do sở hữu mà không chỉ dựa vào giá vốn. Tuy nhiên, câu trả lời không tự quyết định việc nên giữ hay bán. Người sở hữu còn cần cân nhắc chi phí giao dịch, rủi ro, nhu cầu vốn và những lựa chọn thay thế.

Ở chiều ngược lại, một cổ phiếu tăng giá mạnh có thể dần chiếm tỷ trọng lớn hơn trong danh mục, khiến danh mục trở nên tập trung hơn.

Đây có thể là kết quả đáng hài lòng của một quyết định đầu tư. Nhưng khi tỷ trọng tăng lên, rủi ro của cả danh mục cũng thay đổi theo.

Một doanh nghiệp vẫn có thể hấp dẫn, trong khi mức độ tập trung vào cổ phiếu ấy đã vượt quá điều người sở hữu mong muốn, hoặc quá khả năng chịu tổn thất của họ.

Việc nhìn lại có thể mang đến nhiều kết quả. Có khoản đầu tư vẫn phù hợp và xứng đáng tiếp tục được theo dõi. Có khoản cần nghiên cứu thêm vì những giả định ban đầu đã thay đổi. Cũng có những vị thế mà mức rủi ro hoặc thời hạn nắm giữ cần được cân nhắc lại.

04 Từ theo dõi giá đến theo dõi lý do sở hữu

Thị trường luôn có chuyện để theo dõi.

Giá cổ phiếu lên xuống, thanh khoản thay đổi, doanh nghiệp công bố kết quả kinh doanh, chính sách kinh tế có diễn biến mới. Mỗi ngày đều có những thông tin đáng quan tâm.

Khi hướng đến một khoảng thời gian dài hơn, chúng ta cũng cần chọn lọc lại những điều đáng dành sự chú ý.

Một cổ phiếu giảm 10% có thể khiến người sở hữu muốn tìm hiểu nguyên nhân. Nhưng riêng biến động giá chưa đủ để kết luận triển vọng doanh nghiệp đã thay đổi.

Ngược lại, một doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong hoạt động kinh doanh trước khi giá cổ phiếu phản ánh rõ những thay đổi ấy.

Giá và định giá vẫn là thông tin quan trọng với người đầu tư dài hạn. Nhưng chúng là thông tin để đánh giá lại lý do sở hữu, không phải tín hiệu tự động để mua hay bán.

Với người trực tiếp sở hữu cổ phiếu, điều đáng theo dõi là những yếu tố có thể ảnh hưởng đến khả năng tạo ra lợi nhuận, tình hình tài chính, lợi thế cạnh tranh, định giá và rủi ro của doanh nghiệp.

Trước khi mua, ta cần hiểu mình kỳ vọng điều gì và những rủi ro chính nằm ở đâu. Trong thời gian sở hữu, ta theo dõi những yếu tố có thể củng cố hoặc làm thay đổi kỳ vọng ấy. Khi cân nhắc bán, ta xem điều gì đã khác: triển vọng tài sản, mức định giá, cơ hội thay thế hay chính nhu cầu tài chính của mình.

Lý do để giữ một cổ phiếu cần được xem lại, và lý do để đổi một phương pháp cũng vậy. Trước khi thay đổi, nên hỏi: mình muốn đổi vì cách đầu tư hiện tại không còn phù hợp, hay chỉ vì kết quả gần đây khiến mình không hài lòng? Một giai đoạn có lãi hay thua lỗ chưa đủ để kết luận một phương pháp tốt hay xấu. Điều đáng xem là cách đầu tư ấy còn đáp ứng mục tiêu, thời hạn và mức rủi ro mình có thể chấp nhận hay không.

05 Bắt đầu từ những gì mình đang có

Trở lại với danh mục 3 tỷ đồng ở trên.

Sau khi xác định khoản tiền cần dùng cho kế hoạch mua nhà, người ấy có thể nhìn lại phần tài sản còn lại.

Những cổ phiếu nào vẫn phù hợp với mục tiêu tích lũy lâu dài? Những khoản nào cần tìm hiểu thêm trước khi quyết định tiếp tục nắm giữ?

Những câu hỏi này chưa đòi hỏi một giao dịch mới; chúng giúp làm rõ điều gì đang phù hợp, điều gì cần được xem xét và những quyết định nào có thể chờ thêm thông tin. Nhưng đó đã là một thay đổi thực sự: thay vì chỉ hỏi cổ phiếu nào đáng mua tiếp theo, người đầu tư bắt đầu hỏi mỗi khoản tài sản có còn phù hợp với mục tiêu và điều kiện của mình hay không.

Tuy nhiên, có những việc cần được ưu tiên.

Nếu đang có khoản vay sắp đến hạn, nguy cơ bị bán giải chấp hoặc nhu cầu tiền mặt cấp thiết, đó là những vấn đề cần được xử lý trước khi nghĩ đến một kế hoạch đầu tư dài hơn.

Khi không có sức ép như vậy, người đầu tư có thể dành thời gian nghiên cứu, cân nhắc và thực hiện những thay đổi cần thiết theo cách phù hợp với mình. Tùy từng người, đó có thể là tiếp tục tự chọn cổ phiếu, dành ít thời gian hơn cho thị trường nhờ các phương pháp đa dạng hóa, hoặc nhận ra phần lớn danh mục vẫn phù hợp và chỉ cần đổi cách theo dõi, quản lý.

Không nhất thiết phải thay đổi mọi thứ trong một ngày, và cũng không cần một loạt giao dịch mới chỉ để chứng minh mình đã bắt đầu đầu tư theo cách khác.

Một cuộc rà soát có giá trị ngay cả khi kết quả của nó là tiếp tục duy trì danh mục hiện tại, với sự hiểu biết rõ ràng hơn về những gì mình đang sở hữu.

06 Khi cách đầu tư thay đổi

Mỗi giai đoạn trong cuộc sống có những ưu tiên riêng.

Có thời điểm, việc chủ động tìm kiếm cơ hội và dành nhiều thời gian cho thị trường là một lựa chọn phù hợp. Ở một giai đoạn khác, người ta có thể muốn tài sản tiếp tục được đầu tư trong khi bản thân dành nhiều sự quan tâm hơn cho công việc, gia đình hoặc những kế hoạch dài hạn.

Những kinh nghiệm trước đây vẫn có giá trị. Chúng giúp mỗi người hiểu thêm về thị trường, về rủi ro và cả cách mình phản ứng trước những thay đổi.

Khi hướng đến đầu tư dài hạn, điều đáng làm là mang những kinh nghiệm ấy vào một kế hoạch phù hợp hơn với tương lai.

Sự thay đổi có thể dẫn đến một danh mục khác. Nhưng cũng có khi những cổ phiếu đang sở hữu vẫn được giữ lại, còn điều thay đổi nhiều nhất là cách theo dõi, đánh giá và đưa ra quyết định.

Một người có thể bắt đầu đầu tư dài hạn ngay cả khi chưa thực hiện giao dịch mới nào.

Bởi đôi khi, bước đầu tiên chỉ là hiểu rõ hơn những gì mình đang sở hữu — và những điều mình muốn tài sản ấy phục vụ trong những năm sắp tới.

Tham khảo

• Bộ Tài chính — Thông tư 120/2020/TT-BTC, Điều 9 (Giao dịch ký quỹ): nội dung hợp đồng ký quỹ, nghĩa vụ duy trì tỷ lệ ký quỹ, lệnh gọi ký quỹ bổ sung và quyền bán tài sản bảo đảm của công ty chứng khoán. Thời hạn và tỷ lệ cụ thể tùy hợp đồng với từng công ty chứng khoán. Liên kết
• CFA Institute — Basics of Portfolio Planning and Construction: phân biệt khả năng và mức sẵn lòng chịu rủi ro; các ràng buộc về thanh khoản và thời hạn đầu tư. Liên kết
• SEC / Investor.gov — Asset Allocation and Diversification: thời hạn đầu tư, mức chịu rủi ro, đa dạng hóa và tái cân bằng. Liên kết

Các tình huống, số tiền và giá cổ phiếu trong bài là ví dụ giả định nhằm minh họa nguyên tắc, không phải khuyến nghị đầu tư cá nhân.